Het jaar dat Europa stil viel: fietsen naar Luzern in 2020
Een persoonlijke terugblik op een tocht door een continent midden in zijn vreemdste jaar
Elke lange reis heeft een “waarom” erachter, maar de tocht naar Luzern in 2020 had een ander soort waarom dan welke tocht dan ook die ik ervoor of erna heb gemaakt. Dit waren niet zomaar achttien dagen afstand en hoogtemeters. Het waren achttien dagen door een Europa dat maar enkele weken eerder bijna volledig tot stilstand was gekomen.
Een jaar zonder weerga
2020 heeft geen introductie nodig. Het was het jaar waarin grenzen die een hele generatie lang gewoon open waren geweest, dat opeens niet meer waren het jaar waarin een tochtje naar een buurland meer vereiste dan alleen benen en een volle bidon. Je moest uitzoeken of dat land je überhaupt binnen zou laten, en wat je nodig had om er straks ook weer uit te komen. Campings draaiden op beperkte capaciteit of waren helemaal dicht. Restaurants die normaal een fietser verwelkomen voor een kopje koffie, waren gesloten, deden alleen afhaal, of waren gewoon weg. Het ritme van reizen door Europa dat wat een meerdaagse fietstocht moeiteloos laat aanvoelen, de vanzelfsprekendheid dat er in elk dorp wel een bakker open is en een bankje om op te zitten was in stilte herschreven.
Toch besluiten om te gaan, midden in dat alles, was geen kleine beslissing. Het betekende niet alleen reservebinnenbanden en een regenjas inpakken, maar ook mondkapjes, handgel en uitgeprinte papieren, voor het geval een grensovergang die vroeger een formaliteit was, opeens een gesprek werd.
Hoe de weg er echt uitzag
Wat mij het meest is bijgebleven, was niet de ontwrichting het was de stilte. Wegen die normaal een gestage brom van verkeer hadden, waren vaak leeg. Dorpen die normaal een licht geroezemoes van toeristen en locals aan terrasjes hadden, voelden op pauze, alsof iedereen tegelijk zijn adem inhield. Fietsend door de Ardennen en later klimmend richting de Alpen, waren er stukken waar ik ongewoon lang niemand tegenkwam — niet omdat de route afgelegen was, maar omdat er bijna niemand anders onderweg was.
Er zat iets vreemds in, en eerlijk gezegd ook iets stilletjes moois. Een continent zo dichtbevolkt met mensen en geschiedenis, even helemaal leeggelopen.
Waarom ik überhaupt ging
Mij is sindsdien gevraagd waarom ik juist dat jaar koos om naar Luzern te fietsen en weer terug. Het eerlijke antwoord is minder nobel dan het achteraf klinkt. Het was niet puur een keuze mijn vakantieperiode stond al vast en annuleren was geen optie. Dus op een vreemde manier was gaan minder een beslissing en meer een “moeten” en mij niet gek laten maken door de media en overheid. De angst om te reizen die bij zoveel mensen lang is blijven hangen na 2020 die aarzeling die bij vrienden en familie nog ver voorbij die eerste zomer bleef die begreep ik, maar ik had en heb niet het karakter om het uit te zitten.
Ik fietste alleen. Maar alleen betekende niet eenzaam. Onderweg kwam ik steeds weer andere mensen tegen die precies hetzelfde deden mensen die, om hun eigen redenen, ook dat jaar waren blijven bewegen, ieder zijn eigen weg, elkaar kruisen. Wat me opviel in die ontmoetingen, was hoe weinig angst voor het virus zelf er in die gesprekken doorklonk. Bijna niemand die ik onderweg tegenkwam, was bang voor corona. Wat mensen wilden, stuk voor stuk, was geen nieuws en echte rust een pauze van alle herrie en de maanden aan gekte die eraan vooraf waren gegaan.
Die behoefte aan stilte kwam pas later dan ik had verwacht. Het kostte me vier volle dagen op de fiets voordat ik echt ontspande vier dagen fietsen voordat mijn lijf en hoofd doorhadden dat de reis daadwerkelijk begonnen was, en de maanden ervoor achter me konden blijven.
Lange afstandsfietsen is voor mij altijd al net zo goed een innerlijke ervaring geweest als een uiterlijke de manier waarop een lichaam over meerdere dagen in een ritme valt, de manier waarop problemen kleiner worden zodra je een paar uur onderweg bent. In een jaar dat gedefinieerd werd door onzekerheid, telde dat ritme meer dan ooit ook al duurde het langer dan normaal voordat het op gang kwam.
Terugkijkend
Vijf jaar later leest deze tocht anders dan toen ik hem beleefde. Op het moment zelf voelde het als een stille vorm van verzet tegen een jaar dat wilde dat iedereen stilstond. Terugkijkend voelt het meer als een document een specifiek, vreemd moment vastgelegd van wat het betekende om je door Europa te bewegen in 2020, vastgelegd vanaf een zadel in plaats van in een krantenkop. De lege wegen, de mondkapjes gepropt in een tas naast de gebruikelijke reserveband het hoort allemaal bij een moment dat, met een beetje geluk, niemand van ons ooit hoeft over te doen.
Dat is deels waarom ik dit fatsoenlijk wilde opschrijven, in plaats van het een map met oude foto’s en een GPX-bestand te laten blijven. Sommige reizen gaan over de route. Deze ging ook over het jaar.
Ik plaats de reis van 2020 in etappes en komt later in een expeditie die een fantastische ronde bleek te zijn vanaf kerkrade, langs de Vehn bahn, de Saar, de Rijn, het prachtige en vrije Zwitersland tijdens de corona, Vogezen en via de Maasroute weer Nederland in.